Wakacje w utopii

W Singapurze wjechaliśmy na najwyższy budynek mieszkalny świata. Pięćdziesiąt pięter, bilet za równowartość piętnastu złotych — chyba najtańsze przesuwanie horyzontu, jakie znam. Z góry widać (tak mi się przynajmniej zdaje) całą wyspę. Wcześniej obejrzałam Merliona, morskiego lwa, symbol miasta. Ale najciekawszy widok był na dole, wśród ludzi: po urodzie i ubraniach można tu poznać całą Azję i sporą część reszty świata.

Przeczytałam w życiu wiele książek o utopiach — Platona, który oddawał władzę filozofom, Morusa z jego wyspą powszechnej równości i sześciogodzinnym dniem pracy, Campanellę i jego Miasto Słońca. A teraz zamieszkałam w jednej z nich. Forest City w malezyjskim stanie Johor, tuż przy granicy z Singapurem, to megaprojekt wart sto miliardów dolarów. Media ochrzciły go „miastem duchów” — tysiące pustych apartamentów, kłopoty finansowe inwestora — choć rząd Malezji próbuje tchnąć w niego życie, przekształcając go w specjalną strefę finansową. Utopie mają to do siebie, że na papierze wychodzą lepiej niż w betonie. Ale przyznaję: jest coś fascynującego w spacerowaniu po mieście, które czeka na mieszkańców.

Po drodze do Kuala Lumpur — godziny jazdy i za oknem wyłącznie plantacje palm olejowych. Na przedmieściach budownictwo jak w Polsce: budki lęgowe dla ludzi, całe hektary szeregowców, pustych, jakby czekały na imigrantów.

Czego się nie robi dla przyjaciół? Ja na przykład zachęciłam Rajmunda do zjedzenia duriana. Nie wyglądał na oczarowanego. Tłumaczę mu, że mamy cztery smaki: słodki, słony, kwaśny — ostrzegający przed niedojrzałym lub zepsutym — i gorzki, chroniący przed truciznami. Rajmund na to, że durian nie pasuje do żadnego z nich i że zmienia się w ustach. Testował rzetelnie: babeczkę z nadzieniem durianowym, duriana kandyzowanego i surowego. Filmowały go przy tym jakieś influencerki, więc może zostanie gwiazdą TikToka.

Sezon na duriana trwa w Malezji od czerwca do sierpnia i okazuje się, że odmian jest mnóstwo. Ja jednak myślę, że trzeba mieć do tego inne podniebienie niż moje. Nie lubię zapachu anyżu, kapusty, śledzia ani owoców morza. Lubię ciasteczka. I owoce. Ale nie duriana. Taksówkarz pociesza: Malajowie też go nie lubią, za durianem szaleją głównie turyści z Chin.

W ogóle taksówkarze to tutaj najlepsze źródło wiedzy o kraju. Jeden jest Malezyjczykiem po babce Malajce i dziadku Taju z Tajlandii. Opowiada o imigrantach z całej Azji, o Chińczykach mieszkających tu od pokoleń, o Nepalczykach, którzy od czasów brytyjskich służyli w armii i pracują w hotelach — podobno wyjątkowo lojalni. Inny bierze nas za Rosjan i musimy tłumaczyć, że jesteśmy Polakami — ten akurat wie, że stolicą Polski jest Warszawa. Wszyscy mówią po angielsku, lepiej lub gorzej; Malezja jest wolnym krajem dopiero od 1957 roku, wcześniej była kolonią brytyjską. I jakoś te wszystkie narody żyją tu zgodnie: ulice noszą nazwiska najeźdźców, chrześcijanie chodzą w swoich procesjach, muzułmanie w swoich.

Przyglądam się strojom kobiet. Mam wrażenie, że chustki noszą trochę z przyzwyczajenia, jak chrześcijanie medaliki, albo z dbałości o włosy — tak jak maseczki z dbałości o zdrowie. Niektóre ubrania są z jedwabiu, haftowane złotą lub srebrną nicią. Widziałam kobietę ubraną od stóp do głów, z welonem i maską, w szatę z białego jedwabiu w czarne kropeczki, do tego srebrne spinki z czarnymi kamyczkami, białe buciki z czarnymi kokardkami, torebka w komplecie. Sama bym chętnie coś takiego nosiła, choć pewnie kosztuje tysiąc ringgitów albo trzy razy tyle. Ringgit to, dla porządku, niecała złotówka — szesnaście kilometrów taksówką przez Kuala Lumpur kosztuje szesnaście ringgitów.

Zauważyłam też, że wzornictwo sakralne ma teraz problem. Kiedyś wieże kościołów i minarety meczetów przebijały przestrzeń, wynosiły się nad okolicę, wzywając wiernych do modlitwy. Przy kilkudziesięciopiętrowych wieżowcach to niemożliwe. Trudno wywyższać się nad biura i mieszkania.

George Town na Penangu — to tu durian ma swój sezon i swoje królestwo. Miasto oddycha wszystkimi kulturami naraz: chińskie klany mieszkają na pomostach nad wodą, przy jednej ulicy stoją meczet, świątynia i kościół, a nocą ulice zamieniają się w targ i scenę.

Jedziemy w góry, na plantacje herbaty. Taksówkarz przestrzega przed strasznym chłodem: „Tam jest nawet 16–17 stopni!”. Cameron Highlands to najchłodniejsze miejsce w Malezji i z tego powodu rodzice zakładają małym dzieciom wełniane czapki. Ledwo się powstrzymywałam, żeby nie tłumaczyć, że dziecku w kombinezoniku przy dwudziestu stopniach jest po prostu gorąco.

Oprócz herbaty uprawia się tu truskawki — w tunelach, na podłożu kokosowym, z nawadnianiem kropelkowym. Są czerwone i są białe, a dwadzieścia deko kosztuje dziesięć ringgitów. Obok alkoholu to chyba jedyny produkt spożywczy droższy tu niż w Polsce. Wizyta w przetwórni herbaty to za to przeżycie dla nosa: aromatu fabryki nie odda żaden imbryczek.

Byliśmy też w Mossy Forest, lesie liczącym dwieście milionów lat, gdzie rosną — jak zapewniał przewodnik — najstarsze drzewa świata. Na dwóch tysiącach metrów nie trzeba było ani czapki, ani nawet butów sportowych. Wjeżdżają tam tylko auta z napędem na cztery koła, więc dobrze się złożyło, że Rajmund zapomniał odebrać międzynarodowego prawa jazdy i nie mieliśmy wynajętego samochodu.

Przewodnik zachwalał jeszcze piątkowy nocny targ — może to atrakcja, ale chyba dla Malezyjczyków. Spróbowałam za to typowego tutaj samodzielnego gotowania mięsa i warzyw w garnku wystawionym w restauracji. Lepsze niż durian, ale bez szału.

Itinerarium — z łacińskiego iter, droga — to opis podróży dla podróżnych. To jest moje itinerarium, choć mało w nim praktycznych wskazówek, a dużo patrzenia. Bo w gruncie rzeczy po to się jeździ na drugi koniec świata: żeby usiąść jak kiedyś pod wieżą w Bożym Darze i zobaczyć, co jest te trzydzieści kilometrów dalej.